Βηματοδότης

Τι είναι ο Βηματοδότης? 

Ο φυσικός βηματοδότης (pacemaker)της καρδιάς που ονομάζεται φλεβόκομβος παράγει το ηλεκτρικό ερέθισμα που προκαλεί συστολή της καρδιάς συνήθως με ένα ρυθμό από 60 μέχρι 100 σφίξεις το λεπτό. Αυτό το σήμα που παράγεται είναι ανάλογο της σωματικής μας δραστηριότητας (σε έντονη σωματική δραστηριότητα αυξάνεται ο καρδιακός παλμός) έτσι αυτός ο φυσικός βηματοδότης (φλεβόκομβος) καθορίζει τον ρυθμό με το οποίο συσπάται η καρδιά μας. Η καρδιά είναι ένα όργανο, το οποίο για να συσπαστεί κάθε φορά απαιτείται ένα μικρό ηλεκτρικό ερέθισμα το οποίο εκλύεται από τον φλεβόκομβο. Όταν αυτός ο φυσικός βηματοδότης που έχει η καρδιάς μας για κάποιο λόγο δεν λειτουργεί σωστά τότε χρειάζεται η εμφύτευση ενός βηματοδότη.

Πότε απαιτείται εμφύτευση βηματοδότη; 

Η εμφύτευση βηματοδότη απαιτείται όταν ο καρδιακός ρυθμός είναι πολύ χαμηλός, για παράδειγμα, μόνο 30 ή 40 παλμοί ανά λεπτό η και λιγότερο. Επιπλέον, μπορεί η καρδιά να κάνει διαλείμματα στο μεταξύ ή να εκτελέσει ξαφνικά διπλά χτυπήματα, που λαμβάνονται ως φτερουγίσματα. Ο χαμηλός καρδιακός ρυθμός δημιουργεί ζάλη και έλλειψη αέρα και εάν ο καρδιακός παλμός κάνει μια παύση πάνω από τρεισήμισι δευτερόλεπτα, ο εγκέφαλος δεν οξυγονώνεται επαρκώς και ο ασθενής μπορεί να λιποθυμήσει, αυτό ονομάζεται συγκοπή. Εάν η καρδιά δεν κτυπά πλέον ρυθμικά, αυτό μπορεί να οφείλεται σε αρρυθμία κατά την οποία η καρδιά χτυπάει πολύ αργά ή ο γρήγορος ρυθμός της καρδιάς εναλλάσσεται με στιγμές παύσης έτσι η καρδιά δεν εξωθεί επαρκώς και εάν ο καρδιακός ρυθμός πέσει κάτω από τα φυσιολογικά όρια 50-60 παλμούς το λεπτό.

Πως γίνεται η διάγνωση? 

Μερικές φορές ένα απλό ηλεκτροκαρδιογράφημα είναι συνήθως αρκετό για να ανιχνεύσει την αρρυθμία μπορεί όμως να χρειαστούν κι άλλες πιο ειδικές εξετάσεις, όπως 24ωρη καταγραφή του ρυθμού με Holter. Η ηλεκτροφυσιολογική μελέτη καμιά φορά είναι επίσης απαραίτητη και μπορεί να θεραπεύσει την αρρυθμία χωρίς να χρειαστεί βηματοδότης. Έτσι με αυτές τις εξετάσεις θα γίνει πλήρης διάγνωση της αρρυθμίας και ένδειξης για βηματοδότη.

Πως λειτουργεί ο βηματοδότης; 

Ο βηματοδότης είναι μια μικρή ηλεκτρονική συσκευή η οποία αναγνωρίζει τον ρυθμό της καρδιάς και αν χρειαστεί παράγει ένα ηλεκτρικό παλμό που μεταφράζεται σε παλμό καρδιάς όπου και όταν πρέπει με σκοπό η καρδιά να συσπάται πιο γρήγορα. Αυτά τα ηλεκτρικά ερεθίσματα μεταδίδονται στην καρδιά μέσω ειδικών καλωδίων. Το σύστημα των καλωδίων που θα εμφυτευθεί είναι ανάλογο της πάθησης και έτσι διακρίνεται σε βηματοδότη με ένα καλώδιο και βηματοδότη με δύο καλώδια. Ένας βηματοδότης είναι μια ιδιαίτερα περίπλοκη συσκευή και λειτουργεί μόνο όταν πέσει ο φυσιολογικός ρυθμός της καρδιάς κάτω από καθορισμένα όρια. Παραμένουν σιωπηλοί αλλά πάντα σε ετοιμότητα όταν η καρδιά επιστρέψει στο φυσιολογικό ρυθμό. Αυτό εξασφαλίζει μια καρδιακή διέγερση μόνο όταν χρειάζεται και με αυτόν τον τρόπο εξοικονομεί την ισχύ της μπαταρίας. Μερικοί βηματοδότες είναι σχεδιασμένοι να διεγείρουν την καρδιά σε διαφορετικούς ρυθμούς ανάλογα με τη φυσική δραστηριότητα του ασθενούς.

Ποια είναι η διαδικασία της εμφύτευσης? 

Η εμφύτευση του βηματοδότη γίνεται στο χειρουργείο συνήθως με τοπική αναισθησία. Εμφυτεύεται υποδόρια δηλαδή κάτω από το δέρμα, με τομή με μήκος 3 εκατ. κάτωθεν της κλείδας. Η επιλογή της θέσης αριστερός η δεξής ώμος εξαρτάται από το μέλος που χρησιμοποιεί ο ασθενής ( με ποιο χέρι γράφουμε και κάνουμε τις δουλειές μας, εργάτες οικοδομής που χειρίζονται εργαλεία, κυνηγοί που ακουμπά το όπλο στον ώμο κτλ.). Αφού γίνει η τομή και παρασκευαστεί τις περισσότερες φορές η κεφαλική φλέβα είτε εναλλακτικά η υποκλείδιος φλέβα, τότε προωθεί ο καρδιοχειρουργός το καλώδιο μέχρι κάτω στη καρδιά και το στερεοποιεί στο εσωτερικό της καρδιάς σε σημείο που το καλώδιο αποδίδει το ερέθισμα εξαπολύοντας σήμα διέγερσης με το μικρότερο κόστος σε ισχύ μπαταρίας, αυτό είναι πολύ σημαντικό για την εξασφάλιση της μέγιστης διάρκειας της μπαταρίας. Στη συνέχεια ελέγχεται η σωστή θέση και η καλή λειτουργία των καλωδίων με μέτρηση αυτών. Τέλος παρασκευάζεται ένας χώρος κάτω από το δέρμα οπού εμφυτεύεται και σταθεροποιείται εκεί οριστικά με ράμματα. Έπειτα ο βηματοδότης συνδέεται με τα ήδη τοποθετημένα καλώδια. Η εμφύτευση διαρκεί 30 λεπτά περίπου. Για τις επόμενες δύο ημέρες ο ασθενής πρέπει να είναι προσεχτικός, να μην κινεί και κυρίως ανασηκώνει τον ώμο από την πλευρά που τοποθετήθηκε ο βηματοδότης, διότι μπορεί να μετακινηθούν των καλώδια.

Πόσο καιρό διαρκεί ο βηματοδότης? 

Η ζωή του βηματοδότη και συγκεκριμένα της μπαταρίας, είναι περίπου 10 χρόνια. Αυτό εξαρτάται από τον τύπο του βηματοδότη, τον προγραμματισμό και κυρίως πόσο συχνά λειτουργεί. Ο βηματοδότης δεν αποφορτίζεται ποτέ ξαφνικά και η βαθμιαία πτώση της μπαταρίας γίνεται αντιληπτή κατά τους τακτικούς ελέγχους. 

Τι περιλαμβάνει ο έλεγχος του βηματοδότη? 

Μετά τον αρχικό έλεγχο κατά την εμφύτευση στο χειρουργείο γίνεται και έλεγχος μετά από 24 ώρες πριν το εξιτήριο. Στην τακτική παρακολούθηση γίνεται συνήθως έλεγχος κάθε 6 μήνες, με μια ειδική συσκευή που τοποθετείται πάνω στο δέρμα στο σημείο που είναι ο βηματοδότης η οποία ελέγχει αναλυτικά όλα τα δεδομένα και για τη καλή λειτουργία παρέχοντας ακριβής πληροφορίες του βηματοδότη όπως, τη συχνότητα, την ανίχνευση αρρυθμιών, το επίπεδο φόρτισης της μπαταρίας και την κατάσταση των καλωδίων. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί ο γιατρός σας να ρυθμίσει η και να αλλάξει κάποιες παραμέτρους ανάλογα με τις πληροφορίες που θα πάρει από τα αποθηκευμένα δεδομένα του βηματοδότη. Ο έλεγχος του βηματοδότη θα πρέπει να γίνεται το λιγότερο 1-2 φορές το χρόνο. Στην περίπτωση που παρουσιασθούν κάποια αλλά συμπτώματα όπως πόνος στην τομή, ερυθρότητα και μόλυνση θα πρέπει να ενημερώνεται αμέσως τον καρδιοχειρουργό σας.

Πότε χρειάζεται αντικατάσταση του βηματοδότη? 

Όταν ο έλεγχος αποκαλύψει ότι η μπαταρία έχει τελειώσει (φάση αποφόρτισης η οποία διαρκεί μήνες) ο βηματοδότης πρέπει να αντικαθίσταται. Η διαδικασία είναι συνήθως πολύ σύντομη περίπου 15 λεπτά και απλή. Γίνεται τομή στο σημείο όπου είχε γίνει αρχικά το πρώτο χειρουργείο και αποσυνδέεται ο βηματοδότης από τα ηλεκτρόδια τα οποία παραμένουν στη θέση τους αφού ελεγχθεί η κατάστασή τους. Ένας νέος βηματοδότης συνδέεται με τα ηλεκτρόδια και τοποθετείται στην παλιά θέση. Ο ασθενής συνήθως παραμένει στο νοσοκομείο για λίγες ώρες. 

Τι πρέπει να προσέχω μετά την εμφύτευση του βηματοδότη? 

Μετά την εμφύτευση του βηματοδότη όλοι οι ασθενείς παίρνουν μια ειδική κάρτα που ονομάζεται ταυτότητα βηματοδότη. Αυτή η κάρτα περιέχει τα προσωπικά σας στοιχεία , τον κατασκευαστή του βηματοδότη, το μοντέλο και τα βασικά χαρακτηριστικά του βηματοδότη. Ο χρήστης επιδεικνύει την κάρτα όπου χρειάζεται προκειμένου να πληροφορηθεί ο γιατρός για την κατάσταση και θα πρέπει να την έχει πάντα πάνω του. Οι άνθρωποι με βηματοδότη μπορούν να ακολουθήσουν το επάγγελμά τους, τον αθλητισμό και τα χόμπι τους ως συνήθως. Οι ηλεκτρικές οικιακές συσκευές δεν επηρεάζουν τον βηματοδότη, ενώ τα ασύρματα οικιακά τηλέφωνα και τα ασύρματα δίκτυα για υπολογιστές δεν δημιουργούν προβλήματα. Όταν χρησιμοποιείτε κινητά τηλέφωνα, θα πρέπει να διατηρείται απόσταση ασφαλείας τουλάχιστον 20 cm και το κινητό τηλέφωνο δεν πρέπει να μεταφέρεται στην τσέπη του θώρακα. Οι αποστάσεις ασφαλείας ισχύουν και για ορισμένες άλλες ηλεκτρικές συσκευές. 

Τι μπορεί να βλάψει τη λειτουργία του βηματοδότη? 

προσωπικά είδη με αμελητέο κίνδυνο 

τηλεόραση, Ραδιόφωνο, στερεοφωνικός ή παρόμοιος οπτικοακουστικός εξοπλισμός Τηλεχειριστήρια για τηλεοράσεις, ηλεκτρονικά παιχνίδια και κονσόλες Στεγνωτήρες μαλλιών, ηλεκτρικές ξυρίστρες ή άλλες ηλεκτρικές συσκευές στο μπάνιο (όπως ηλεκτρική οδοντόβουρτσα, EBooks, Ηλεκτρικές κουβέρτες και μαξιλάρια θέρμανσης Καρέκλα μασάζ, Κινητό τηλέφωνο, ασύρματο οικιακό τηλέφωνο, walkietalkies , Garmin, κ.λπ. 

Οι ακόλουθες συσκευές δεν πρέπει να εφαρμόζονται ακριβώς πάνω από τον βηματοδότη. 

Εξοπλισμός μουσικής (απόσταση τουλάχιστον 3 cm μεταξύ ακουστικών και βηματοδότη) Μικροί μαγνήτες, π.χ. για την επισύναψη ετικετών ονομάτων ή ακίδων Ηλεκτρονικά δισκία (μαγνήτες για την τοποθέτηση της θήκης) Οι ακόλουθες συσκευές δεν είναι κατάλληλες για προσωπική χρήση αθλητικά μηχανήματα σωματικού λίπους, Μαγνητικά στρώματα ή πολυθρόνες Συσκευές για ηλεκτρική διέγερση των μυών (π.χ. κοιλιακοί μύες) 

Ηλεκτρικές οικιακές συσκευές με αμελητέο κίνδυνο 

Πλυντήρια ρούχων, ηλεκτρικές σόμπες, φούρνοι αέρα ή παρόμοιες οικιακές συσκευές Επαγωγικές εστίες σε κουζίνες Το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο μειώνεται με το να κρατάτε  απόσταση από την πλάκα επαγωγής. Εάν δεν σκύψετε άμεσα πέρα από το πιάτο, δεν υπάρχει οποιοσδήποτε κίνδυνος της παρέμβασης με το βηματοδότη  αναμίκτης, τοστιέρα, ηλεκτρικός μετρητής, ηλεκτρικό ανοιχτήρι δοχείων, καθολικές μηχανές κουζινών, κ.λπ.

Εγκαταστάσεις γραφείων και εργαστηρίων με αμελητέο κίνδυνο. 

 Υπολογιστής ή φορητός υπολογιστής, Ασύρματα δίκτυα WiFi, Wi-Fi ή Bluetooth, φαξ, φωτοαντιγραφικό μηχάνημα, εκτυπωτής 

Για τις ακόλουθες συσκευές, θα πρέπει να διατηρείτε απόσταση τουλάχιστον 15 cm Ηλεκτρικά εργαλεία με μικρό κινητήρα (π.χ. μηχανήματα γεώτρησης και πριόνια) Ηλεκτρικά εργαλεία κήπου (χλοοκοπτικές μηχανές, φυσητήρες φύλλων) Κιβώτια μεγαφώνων Τηλεχειριστήρια, π.χ. για τηλεκατευθυνόμενα μοντέλα αεροσκαφών 

Για τις ακόλουθες συσκευές, θα πρέπει να διατηρείτε ελάχιστη απόσταση 70 έως 100 cm ή να αποφεύγετε τη χρήση

Πηνία ανάφλεξης σε κινητήρες που λειτουργούν, π.χ. σε αυτοκίνητα, Κινητήρες καύσης με μπουζί, Συσκευές συγκόλλησης: Διατηρείτε απόσταση ασφαλείας τουλάχιστον 1 μέτρου, Ηλεκτρικός εξοπλισμός με ισχυρά ηλεκτρικά πεδία, Μηχανές που παράγουν ισχυρούς κραδασμούς (σφυριά πεπιεσμένου αέρα, τρυπάνια κ.λπ.)  

Τα πολυκαταστήματα, οι έλεγχοι ασφαλείας του αεροδρομίου στο αεροδρόμιο ή τα αντικλεπτικά συστήματα στα πολυκαταστήματα δεν θέτουν σε κίνδυνο τη λειτουργία του βηματοδότη ή του ICD. Ωστόσο, δεν πρέπει να σταματήσετε μέσα σε αυτές τις εγκαταστάσεις, αλλά να τις περάσετε με κανονικό ρυθμό. 

Επισημάνετε ότι φοράτε βηματοδότη ή ICD και ότι το μεταλλικό περίβλημα του θα μπορούσε να προκαλέσει συναγερμό.Δείξτε στο προσωπικό ασφαλείας το βηματοδότη σας ή το αναγνωριστικό φορέα ICD. Οδοντιατρικές και ιατρικές θεραπείες, εξετάσεις και θεραπείες έχουν αμελητέο κίνδυνο, Αξονική τομογραφία (CT), Υπερηχογράφημα και ηχοκαρδιογραφικές εξετάσεις, Συνήθεις οδοντιατρικές θεραπείες, αφαίρεση οδοντόλιθου, υπερήχου  Οι ακόλουθες ιατρικές θεραπείες δεν πρέπει να εκτελούνται ή θα πρέπει να πραγματοποιούνται μόνο μετά από συνεννόηση με την κλινική εμφύτευσης  Η Εξέταση μαγνητικού συντονισμού (MRI), Λιθοτριψία (καταστροφή πέτρας στα νεφρά), Θεραπεία με Διαθερμία, Θεραπεία με Novodyn, Διαδερμική διέγερση των ηλεκτρικών νεύρων (TENS), Ηλεκτρική διαθερμία (ηλεκτρικό χειρουργικό μαχαίρι), Θεραπεία υψηλής συχνότητας ή βραχέων κυμάτων, Ακτινοθεραπεία.  

Τι να κάνετε σε περίπτωση βλάβης?  

Αφαιρέστε ή απενεργοποιήστε γρήγορα την πηγή παρεμβολών. Ο εμφυτευμένος βηματοδότης επιστρέφει αμέσως στην προγραμματισμένη λειτουργία. Η βλάβη στην εμφυτευμένη συσκευή είναι πολύ απίθανη. Για περισσότερες πληροφορίες, επικοινωνήστε με τον κατασκευαστή του βηματοδότη ή την κλινική εμφύτευσης ή το γιατρό σας.